Denizevleri 212. Sokak No:7 Atakum/SAMSUN
+90536 973 4679

Fırtına

Martin Luther

Roma’da rönesansın altın dönemi yaşanıyordu.

Papalık tahtında X. Leo oturuyordu. Papa ünlü Medici soyundan, parlak dünya adamı, sanat bilgini ve koruyucusuydu. Dünyanın en güzel yapısı olarak düşünülen Aziz Petrus kilisesi yapım halindeydi. Rönesans zamanının ünlü sanat ustaları kilisenin ısmarladığı büyük eserleri yapıyorlardı. Bunlar 1çin çok para gerekiyordu. Papalık sarayının görkemli ve savurgan yaşamı, şölen, içki ve rüşvetleri de çok para istiyordu. Ama Papa’nın daha büyük sorunları da vardı; özellikle dünya politikası konusunda. Özellikle Fransa ile çekişmeleri oluyordu. ama Almanya da Papa’nın gittikçe büyüyen para isteklerini karşılamaya pek istekli değildi. Papa Türklere karşı tasarladığı haçlı seferini Almanlar olmadan gerçekleştiremezdi. Hem de Almanya’ya yeni bir kayser seçilecekti, bunun İspanyol 5. Carl olmaması için elinden geleni yapmalıydı. Almanların seçimlerini etkilemek için en etkili kişiyle, Saksonya eyaletinin seçmeni olan Akıllı Fredrik ile iyi ilişkiler içinde olmalıydı. Elçilerin gönderilmesi, insanların kandırılması ve korkutulması, her şey çok para istiyordu. Papa’nın kişisel para sorunları da vardı. Avlanmak için yaptırdığı sarayı ve çevresindeki geniş topraklar, Papa’yı durmadan borçlanmaya itiyordu.Petrus kilisesinin yapımı için <<genel endüljans>> denilen af belgeleri, satılmaya başlandı. Birisi bu endüljans aldımı, kilisenin o güne dek ona verdiği cezalardan ve ölümden sonra Araf’taki azaplardan kurtuluyordu. Bir kimse ölmüş alan bir tanıdığı için <<tam endüljansı>> aldığı zaman, onun hemen Araf’taki azaplardan kurtulup cennete girmesini sağlamış olurdu. Endüljans belgesini alan kişi istediği bir papaza günahlarını söylerdi; çünkü yalnız tövbe ve günah çıkartma insanı sonsuz cezadan kurtarabilirdi. Çoğu kez endüljans belgelerini satan kişinin yanında bir papaz bulunuyordu. İçinde Tanrı korkusu bulunmayan bu paralı papazlar , endüljans belgelerini alanların günahlarını kolayca siliyorlardı. Böylece önemli alan, endüljans belgesinin alınmasıydı. Bu nedenle söz konusu belgeleri satanlar , konuşmalarında endüljansın tam olarak günahı karşılayan ve günahkarı kurtaran bir şey olduğunu söylüyorlardı.

Almanya’da endüljans satımı Mainz eyaletinin genç başpiskoposu Albrekt’e bırakıldı. Albrekt Papa’dan, denetimi altına üç piskoposluk almış ve bu yüzden yıllarca süren borçlara girmişti. Ama Papa’ya para gerekiyordu! Başpiskopos sattığı endüljanslardan gelen paranın yarısını kendine alabiliyor, böylece de borçlarını ödeyebiliyordu. Bu yüzden ticareti etkin olmalıydı. işin uygulamasını Augsburg’ta bulunan bir bankanın eline bıraktı. Banka ise bu işleri yürütmek için Johann Tetzel adında kendini öven, vicdansız bir Dominiken keşişi görevlendirdi. Tetzel kendini çok önemli biri sayarak Almanya’yı baştan başa dolaşıp af ticaretini yapıyordu. Önünde haç, papalık arması ve kendi mevki’sini gösteren işaretleri taşıyan Tetzel görkemli bir alayla kente giriyordu. Bulunduğu yerin bütün dinsel işlemleri onun emrindeydi. Her gün endüljans üzerine vaaz ediyordu. Halk arasında papalık sarayındaki görkemli yaşam ve para sevgisiyle, Tetzel’in yüksek aylığı, savurganlığı ve ahlaksızlıklarıyla olay ediyordu. Endüljansları alan kimileri Tetzel’i sorularıyla sıkıştırıyorlardı.Özellikle Augustinusçu keşişler, insanı endüljans belgesinin değil, ancak gerçek tövbe ve istiğfarın, günahın getirdiği cezadan kurtaracağını savunuyorlardı. Birisi, <<Papa, Araf’taki azaplardan insanları kurtarabilir mi?>> diye sordu. Tetzel<<Evet>> diye yanıt verince, adam sözünü şöyle sürdürdü : <<O zaman kilisenin başı çok gaddar bir kişidir, çünkü birkaç kuruş için binlerce kişinin Araf’ta azap çekmesine göz yumuyor.>> Ama endüljansları alan, onlara inanan çok kişi vardı. Canının kurtulması için in- san ne yapmaz ki, hem de endüljansın fiyatı kişinin parasal durumuna bağlıydı. Tetzel’in vaazlarında, özellikle şu sözleri çok etkiliydi : <<Ölen anne ve babalarınızın ve akrabalarınızın sesini işitmiyor musunuz? Onlar : ‘Tanrı’nın eli bize vuruyor, bize acıyın! Büyük acılarda azap çekiyoruz, ama siz birkaç kuruşunuzla bizi buradan kurtarabileceğiniz halde kurtarmak istemiyorsunuz!’ diye bağırıyorlar. Baba oğluna, ,ana kızına şöyle haykırıyor : ‘Sanki beni ısırıyor, etimi yiyorsunuz. Sizi biz doğurduk, ekmeğinizi verdik, sizi eğittik. Mal mülkümüzü size bıraktık, ama siz bizi bu azaptan kurtarmak istemeyecek denli katı yüreklisiniz.’>>

Tetzel ticaretini Saksonya’da yapamıyordu, çünkü Elektor ona izin vermemişti. Bunun nedeni de, Wittenberg şatosu kilisesine topladığı kutsal emanetlerdi. Birisi belirli günlerde bu emanetlerin huzurunda dua ettiği halde, tam 127.799 yıllık endüljans kazanıyordu. Bu mucizevi kutsal emanetlerin sayısı 17.443 idi. Onların arasında örneğin şu hazineler bulunuyordu: Meryem Ana’nın sütünden bir damla, Tanrı’nın Musa’ya göründüğü çalıdan bir parça, şehit Bartolomeus’un yüzünden yüzülen deri ve Beytlehem çocuk katliamında öldürülen çocuğun kafa derisi bile vardı. Elektor, bu hazineleri varken, insanlar niye paralarını endüljanslara vers1nler diye düşünüyordu. Buna karşın, kimi Wittenbergliler Luther’e g.e1ip endüljans belgesini göstererek günahlarından pişmanlık duymadan, bir formalite olarak günahlarının bağışlanmasını istediler. Her şeyin para İle çözümlendiğini düşünüyorlardı. Bundan Luther’1n yüreği çok yaralandı. Endüljans ticareti. günah yükü altında olanlarla alay etmek oluyordu. Bu konuda Luther kendi yaşamında çok acı deneyimlerden geçti, çetin anlar yaşadı.

O zamanın törelerine göre bir bilgin bir konuda açık tartışmaya girmek istediği zaman, o konudaki iddialarını, yani tezlerini, Latince olarak herkesin görebileceği bir yere çakıyordu. Luther, endüljans ticaretini eleştirmek için bu yöntemi kullanıyordu. Tezlerinin açıklanması için en uygun günü seçti. Şehitler bayramında Wittenberg şatosu kilisesine kutsal emanetlerin önünde tapınmak için büyük bir kalabalık gelecekti. 1517 yılının Ekim ayının 31’inde, arife gününde öğle üzeri, Luther endüljans ticaretine karşı olan 95 tezini Wittenberg şatosu kilisesinin kapısına çaktı. Tezler şöyle başlıyordu : <<Rabbimiz ve Efendimiz olan İsa Mesih : ‘Tövbe edin!’ dediği zaman imanlıların ‘bütün yaşam boyunca süren tövbesini kastediyordu.>> Luther endüljansları, kilisenin verdiği cezalardan kurtulmak için kullanıldığı zaman reddetmiyordu, ama bunların sonsuz yaşam için yarar sağlamadığını öne sürüyordu. Sonunda da kişinin Mesih’i izlemesinin para ile alınan yanlış güven duygusundan daha iyi olduğunu yazıyordu.Halk, Luther’in Latince olarak yazılmış olan tezlerini anlamıyordu. Tezlerden önceden hiç kimsenin haberi olmadı. Buna karşın, tezlerin içeriği kısa bir zamanda yangın gibi bütün Almanya’ya, biraz sonra İspanya, Fransa ve İngiltere’ye de yayıldı. Tezler halkın anlayacağı dillere çevrilerek binlerce kopyası halka dağıtıldı. Bir kilise adamı : <<Evet, bunu yapacak olan sonunda ortaya çıktı>> diyerek kendi düşüncelerinin yanı sıra birçok papaz, keşiş ve bir başpiskoposun düşüncelerini de açıkladı. Özellikle Wittenberg’te, üniversite öğrencileriyle taşra kiliselerinde görevli olan Luther’,in öğrencileri, çok sevdikleri öğretmenlerinin düşüncelerini yaydılar. Tetzel öfkesinden kuduruyor, Luther’in yakılmasını istiyordu. Tetzel bir gün Luther’e karşı yazılan bir araba dolusu broşürü Wittenberg’e yollayınca, üniversite öğrencileri arabaya el koyup yükünü ateşte yaktılar. Buna karşılık birçok yazıda Tetzel’le alay ediliyor ve Luther övülüyordu.

Din sapkınlarının doğru yola getirilmesi ve cezalandırılması yüzyıllar boyunca Dominikenlerin özel göreviydi. Hakaret edilen Tetzel de Dominiken olduğu için, bu görevi büyük bir istekle yerine getirmek istediler. İlk önce Papa bu konuyu Dominikenlerin ellerine bırakmak istemiyordu. Tezlerin sarhoş bir Alman keşişin öfkesiyle yazıldığına ve keşiş arkadaşlarınca doğru yola getirileceğine inanıyordu. Staupitz Augustinus’çu keşişleri Hejdelberg’de topladı. Hejdelberg’de o günlerde tanrıbilimcilerin büyük bir toplantısı yapılıyordu. Toplantının başkanlığına profesör Martin Luther seçildi. Hiç kimse üzücü olaylardan söz etmedi, ama ünlü kardeşleri olan Wittenberg profesörünü kutladılar. Sonunda Dominik enler, seslerini Roma’da işittirebildiler. Onlar kendi adamlarını Luther’in vaazlarını dinlemek için gönderdiler ve sonra abartılmış sözlerle Luther’i din sapkını olmakla suçladılar .Papa da şimdi Luther’e karşı zor kullanmaya hazırdı.1518 yılının Ekim ayında Luther Augsburg’a, papalık elçisi Cayetanus’un önüne çağırılıyordu. Cayetanus eskiden Dominikenlerin generaliydi. Papa’nın yakın çevresinden Luther’le bilimsel tartışmaya girebilen tek kişiydi. Özellikle endüljans öğretisi ve Luther’in yazılarını inceledi. Papa’dan aldığı vekaletnameye göre Luther’i istediği biçimde eline geçirebilir , onu destekleyenleri ve onların topraklarını aforoz edebilirdi. Ama Cayetanus Luther’e karşı tatlılık ve kurnazlık kullanmayı tasarladı. Elinde Papa’nın Elektor Akıllı Fredrik’e göndermiş olduğu, <<Hayırsız oğlunun>> Cayetanus’un eline verilmesini buyuran belge bulunuyordu. Ama Cayetanus daha bir şey yapmadan, durum değişti. Akıllı Fredrik 5. Carl’ın kayser seçilmesi için ona oy verilmesini yasaklayınca, Papa’nın müfettişi oldu sanki. Şimdi onu kızdırmamak gerekirdi. Üstelik ona Papa’nın verdiği en büyük liyakat nişanı olan <<altın gül>> verilecekti. Elektor ile yapılan anlaşmaya göre, tartışmanın sonucu ne olursa olsun, Luther’in kentten güven içinde ayrılması sağlanacaktı.

Luther’in bu denli büyük tehlikede olduğundan ve durumun değiştiğinden hiç bir haberi yoktu. Staupitz, Luther’e bir mektup yazarak çetin günlerin geleceğini sandığını bildirdi. Luther de aynı şeyi düşünüyordu. Yıllarca Luther’in yakın arkadaşı olan Elektor yardımcısı George Spalattin de bütün entrikaları öğrenerek Luther’i uyardı. Yoldayken, geri dönmesi de istendi. Ama Luther şöyle karşılık verdi: <<Mesih, düşmanlarının da yöneticisidir.Mesih yaşasın, Martin ölsün!>> Luther için en ağır şey, anasına ve babasına üzüntü çektirmesiydi. Augsburg yolculuğunda Luther çok ağır hastalandı, hasta olarak kente vardı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.